دکتر محمدحسین مرادیسالهاست به ما گفته میشود که اضافهوزن و چاقی برای سلامت قلب مضر هستند و خطر سکته قلبی و مرگ زودرس را افزایش میدهند. با این حال، پارادوکس چاقی نشان میدهد که رابطه بین وزن بدن و سلامت قلب ممکن است در سنین مختلف متفاوت باشد. این توصیهها عمدتاً بر اساس مطالعاتی هستند که روی افراد جوان و میانسال انجام شدهاند. اما در سالهای اخیر، پژوهشهای علمی سؤال مهمی را مطرح کردهاند: آیا رابطه بین وزن بدن و مرگ ناشی از بیماریهای قلبی در سالمندان با افراد جوانتر متفاوت است؟
برخی مطالعات نشان دادهاند که در سنین بالا، داشتن اضافهوزن خفیف ممکن است با کاهش خطر مرگ قلبی همراه باشد که به این پدیده غیرمنتظره، پارادوکس چاقی گفته میشود. مقالهای که در اینجا خلاصه شده، با بررسی دادههای بسیار گسترده، تلاش کرده است این موضوع را روشنتر کند.
مطالعه پارادوکس چاقی در سالمندان چه چیزی را بررسی کرده است؟
این پژوهش یک مطالعه بزرگ جمعیتی است که از دادههای ملی سلامت ایالات متحده استفاده کرده است. در این مطالعه:
- اطلاعات مربوط به بیش از ۴۲۵ هزار فرد بزرگسال بررسی شد.
- افراد بهطور متوسط حدود ۱۱ سال پیگیری شدند.
- پژوهشگران افرادی را که در ابتدای مطالعه بیماری قلبی یا سرطان داشتند، حذف کردند تا نتایج دقیقتر باشند.
- وزن بدن با استفاده از شاخص توده بدنی (BMI) ارزیابی شد.
- مرگ ناشی از بیماریهای قلبی عروقی، از جمله سکته قلبی و سکته مغزی، بهدقت ثبت شد.
هدف اصلی این بود که مشخص شود رابطه BMI با مرگ قلبی در افراد زیر ۶۵ سال و بالای ۶۵ سال چگونه تفاوت میکند.
یافتههای اصلی مطالعه درباره پارادوکس چاقی
۱. تأثیر وزن بدن بر مرگ قلبی به سن بستگی دارد
نتایج نشان داد که سن نقش بسیار مهمی در ارتباط بین وزن بدن و خطر مرگ ناشی از بیماریهای قلبی دارد.
در افراد زیر ۶۵ سال
- اضافهوزن و چاقی با افزایش خطر مرگ قلبی همراه بود.
- هرچه BMI بالاتر میرفت، خطر بیماری و مرگ قلبی نیز بیشتر میشد.
در افراد ۶۵ سال و بالاتر
- داشتن اضافهوزن با کاهش خطر مرگ قلبی نسبت به وزن طبیعی همراه بود.
- چاقی خفیف تا متوسط خطر مرگ قلبی را افزایش نداد.
- اما چاقی شدید همچنان با افزایش واضح خطر مرگ قلبی همراه بود.
این الگوی متفاوت همان چیزی است که به آن پارادوکس چاقی در سالمندان گفته میشود.
۲. BMI مناسب برای کمترین خطر قلبی چقدر است؟
پژوهشگران محاسبه کردند که در هر گروه سنی، کدام BMI با کمترین خطر مرگ قلبی همراه است:
- در افراد ۶۵ سال و بالاتر، کمترین خطر در BMI حدود ۲۸ بود؛ یعنی محدوده اضافهوزن.
- در افراد زیر ۶۵ سال، کمترین خطر در BMI حدود ۲۳.۶ بود؛ یعنی محدوده وزن طبیعی.
این یافته نشان میدهد که وزن ایدهآل برای سلامت قلب با افزایش سن تغییر میکند.
۳. تأثیر وزن بر انواع مختلف بیماریهای قلبی
بیماری عروق کرونر (سکته قلبی)
رابطه BMI با مرگ ناشی از سکته قلبی به شکل J مانند بود:
- BMI خیلی پایین و خیلی بالا با خطر بیشتر همراه بود.
- در سالمندان، این منحنی ملایمتر بود و اضافهوزن خفیف خطر را افزایش نمیداد.
سکته مغزی
در هر دو گروه سنی، رابطه BMI با مرگ ناشی از سکته مغزی به شکل U مانند بود:
- وزن خیلی کم و چاقی شدید خطر را افزایش میداد.
- وزنهای میانی با خطر کمتر همراه بودند.
مطالعه نشان داد که حتی با در نظر گرفتن وضعیت سیگار کشیدن، الگوی کلی پارادوکس چاقی در سالمندان همچنان برقرار است.
۴. چرا ممکن است اضافهوزن خفیف در سالمندی مفید باشد؟
نویسندگان مقاله تأکید میکنند که اضافهوزن لزوماً «محافظ» نیست، اما چند توضیح احتمالی مطرح میشود:
- سالمندان با وزن کمی بالاتر ممکن است ذخایر انرژی و تغذیهای بیشتری داشته باشند و در برابر بیماریها مقاومتر باشند.
- وزن پایین در سالمندی گاهی نشانه ضعف، کاهش عضله یا سوءتغذیه است که خود با مرگومیر بیشتر همراه است.
- با افزایش سن، بدن در برابر استرسها آسیبپذیرتر میشود و داشتن ذخایر بدنی متوسط ممکن است مفید باشد.
۵. پیامدهای کوتاهمدت و بلندمدت
- کوتاهمدت: کاهش وزن زیاد یا BMI بسیار پایین در سالمندان میتواند نشانه خطر و بیماری پنهان باشد.
- بلندمدت: وزن بسیار پایین و چاقی شدید هر دو با افزایش خطر مرگ قلبی همراهاند، اما محدوده بهینه BMI در سالمندی بالاتر از جوانی است.
پارادوکس چاقی چه پیامدی برای سلامت عمومی دارد؟
این مطالعه بزرگ نشان میدهد که رابطه وزن بدن با مرگ ناشی از بیماریهای قلبی با افزایش سن تغییر میکند. در حالی که اضافهوزن در سنین پایینتر خطرناک است، در سالمندان داشتن اضافهوزن خفیف با خطر کمتر مرگ قلبی همراه بوده است؛ اما چاقی شدید و وزن بسیار پایین همچنان مضر هستند. وزن «ایدهآل» برای سلامت قلب در همه سنین یکسان نیست. در سالمندی، تمرکز بر سلامت کلی، تغذیه مناسب و حفظ توان جسمی اهمیت ویژهای دارد، نه صرفاً کاهش عدد وزن.
مجله علمی-ترویجی سرای سلامت©۲۰۱۷
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0020748924000786
دکتر محمد محمدی
دکتر فرزاد مسعودکبیر
دکتر دانش سلطانی
دکتر حدیث میرزائی گودرزی
محمدمهدی ظهوری
عاطفه احمدی
نوید احمدی
حمیده عظیمی
فربد زاهدی تجریشی
اضافه کردن نظر