تفاوت کبد چرب و استئاتوهپاتیت چیست؟ آیا برای قلب خطرناک‌اند؟

وقتی صحبت از «کبد چرب» می‌شود، ممکن است تصور کنیم مشکل فقط به خود کبد محدود است. اما بیماری کبد چرب طیفی از وضعیت‌ها را شامل می‌شود؛ از تجمع چربی در کبد تا مراحل پیشرفته‌تری مانند «استئاتوهپاتیت» که علاوه بر تجمع چربی، با التهاب و آسیب سلول‌های کبدی همراه است. افزون بر این، یافته‌های پژوهشی نشان داده‌اند که کبد چرب مرتبط با اختلالات متابولیک با بیماری‌های قلبی‌ عروقی نیز ارتباط دارد. بنابراین، این سؤال مطرح می‌شود که تفاوت کبد چرب و استئاتوهپاتیت چیست و آیا این دو وضعیت می‌توانند سلامت قلب را نیز تحت تأثیر قرار دهند؟

کبد چرب و استئاتوهپاتیت چه تفاوتی دارند؟

کبد چرب، در معنای کلی، به تجمع بیش از حد چربی در سلول‌های کبد گفته می‌شود. یکی از انواع شایع آن، بیماری کبد چرب مرتبط با اختلالات متابولیک (MASLD) است که اغلب در کنار عواملی مانند اضافه‌ وزن، دیابت نوع ۲، فشار خون بالا یا اختلالات چربی خون بروز می‌یابد.

نکته حائز اهمیت این است که در برخی افراد، این تجمع چربی با التهاب و آسیب به سلول‌های کبدی همراه می‌شود؛ وضعیتی که با عنوان استئاتوهپاتیت مرتبط با اختلالات متابولیک (MASH) شناخته می‌شود. بنابراین، تفاوت اصلی این دو در وجود التهاب و آسیب سلولی است. MASH می‌تواند در موارد پیشرفته به بیماری‌های جدی‌تر کبدی مانند سیروز منجر شود.

البته، تشخیص کبد چرب به این معنی نیست که فرد حتماً به MASH یا سیروز مبتلا خواهد شد؛ شدت بیماری و احتمال پیشرفت آن در افراد مختلف متفاوت است.

چرا کبد چرب، قلب را هم درگیر می‌کند؟

کبد چرب و بیماری‌های قلبی‌عروقی عوامل خطر مشترک زیادی دارند. عواملی مانند اضافه‌وزن، به‌ویژه چربی شکمی، مقاومت به انسولین، دیابت نوع ۲، فشار خون بالا و اختلال در سطح چربی‌های خون، می‌توانند در ایجاد کبد چرب نقش داشته باشند. این عوامل همچنین خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی را افزایش می‌دهند.

علاوه بر این عوامل خطر مشترک، التهاب مزمن در بدن و اختلال در سوخت‌وساز (متابولیسم) چربی‌ها نیز ممکن است در ارتباط میان کبد و قلب نقش داشته باشند. به همین دلیل، بیماری کبد چرب مرتبط با اختلالات متابولیک (MASLD) امروزه فقط یک بیماری محدود به کبد در نظر گرفته نمی‌شود. بلکه این بیماری به‌عنوان وضعیتی مرتبط با سلامت قلب و عروق نیز شناخته می‌شود. شناخت تفاوت کبد چرب و استئاتوهپاتیت نیز به درک بهتر این بیماری‌ها و ارتباط آن‌ها با سلامت قلب کمک می‌کند.

پژوهشگران چه چیزی را بررسی کردند؟

هدف پژوهشگران این بود که دریابند آیا افراد مبتلا به انواع مختلف بیماری کبد چرب در سال‌های بعد، بیش از سایرین دچار بیماری‌های قلبی‌ عروقی می‌شوند یا خیر. تمرکز اصلی مطالعه بر بیماری کبد چرب مرتبط با اختلالات متابولیک (MASLD) بود. پیامدهای مورد بررسی نیز شامل حوادث جدی، مانند سکته‌های قلبی و مغزی، می‌شد.

مطالعه چگونه انجام شد؟

این پژوهش با استفاده از اطلاعات یک پایگاه ملی غربالگری سلامت در کره جنوبی انجام شده است. در این مطالعه، ۳۵۱٬۰۶۸ شرکت‌کننده در بازه سنی ۴۷ تا ۸۶ سال، به‌ طور میانگین به مدت ۹ سال پیگیری شدند.

در تحلیل‌های آماری، عواملی مانند سن، جنسیت، شاخص‌های وزنی و سابقه ابتلا به دیابت در نظر گرفته شدند. همچنین، فشار خون بالا، سطح چربی‌های خون و عوامل مرتبط با سبک زندگی نیز بررسی شدند.

از آنجا که این مطالعه از نوع مشاهده‌ای بود، یافته‌ها تنها بیانگر وجود ارتباط میان کبد چرب و بیماری‌های قلبی‌ عروقی هستند؛ بنابراین، نمی‌توان بر اساس نتایج این پژوهش به‌ تنهایی ادعا کرد که کبد چرب به‌ طور مستقیم و مستقل باعث بیماری قلبی می‌شود.

یافته‌های اصلی چه بود؟

در این مطالعه، بروز بیماری‌های قلبی‌ عروقی در افراد مبتلا به MASLD به‌مراتب بیشتر از افرادی بود که بیماری کبد چرب نداشتند. میزان بروز بیماری قلبی‌ عروقی در گروه بدون بیماری کبد چرب حدود ۶٫۲ مورد به ازای هر هزار نفر در سال بود، در حالی که این میزان در افراد مبتلا به MASLD حدود ۸٫۵ مورد به ازای هر هزار نفر در سال گزارش شد. پس از در نظر گرفتن عوامل مختلف، مشخص شد که خطر بروز بیماری قلبی‌ عروقی در افراد مبتلا به MASLD حدود ۱۹ درصد بیشتر بود.

البته، این افزایش خطر به این معنی نیست که هر فرد مبتلا به کبد چرب حتماً دچار بیماری قلبی خواهد شد. خطر هر فرد به عوامل مختلفی مانند سن، میزان فشار خون، سطح قند خون، چربی خون، وزن و سایر شرایط سلامتی نیز بستگی دارد.

این یافته‌ها چه معنایی برای سلامت ما دارند؟

کبد چرب مرتبط با اختلالات متابولیک (MASLD) را نباید فقط یک مشکل محدود به کبد دانست. وجود این بیماری می‌تواند نشانه‌ای از وجود عوامل خطری باشد که سلامت قلب و عروق را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهند.

به همین دلیل، تشخیص کبد چرب می‌تواند فرصتی برای کنترل و پیگیری بیشتر وزن، قند خون، فشار خون و پروفایل چربی خون باشد. داشتن تغذیه متعادل، فعالیت بدنی منظم و حفظ وزن مناسب نیز به کنترل بسیاری از عوامل خطر مشترک میان بیماری‌های کبدی و قلبی کمک می‌کنند.

با این حال، تأکید می‌شود که این توصیه‌ها جایگزین ارزیابی‌های تخصصی برای هر فرد نیستند. ضرورت بررسی‌های تکمیلی باید با نظر پزشک و بر اساس شرایط اختصاصی هر فرد تعیین شود.

محدودیت‌های مطالعه

مهم‌ترین محدودیت این پژوهش، مشاهده‌ای بودن آن است. بنابراین، نمی‌توان بر اساس آن نتیجه گرفت که MASLD مستقیماً باعث بیماری قلبی‌ عروقی می‌شود. ممکن است عوامل دیگری نیز در این ارتباط نقش داشته باشند. اگرچه پژوهشگران بسیاری از عوامل خطر شناخته‌شده را در تحلیل‌های آماری لحاظ کرده‌اند، عوامل ناشناختهٔ دیگری نیز ممکن است بر نتایج تأثیر بگذارند.

همچنین، پژوهشگران شرکت‌کنندگان را از جمعیت کره جنوبی و از میان افرادی انتخاب کردند که در برنامه غربالگری سلامت شرکت کرده بودند. بنابراین، ممکن است نتایج به‌ طور کامل به سایر جمعیت‌ها قابل تعمیم نباشد.

علاوه بر این، هدف اصلی این مطالعه بررسی ارتباط انواع بیماری کبد چرب با بیماری قلبی‌ عروقی بوده است؛ بنابراین، نباید از نتایج آن برای ادعای قطعی درباره تفاوت میزان خطر قلبی میان کبد چرب ساده و MASH استفاده کرد.

جمع‌بندی

کبد چرب و استئاتوهپاتیت دو وضعیت یکسان نیستند. کبد چرب به تجمع چربی در کبد اشاره دارد، اما در استئاتوهپاتیت مرتبط با اختلالات متابولیک (MASH)، علاوه بر تجمع چربی، التهاب و آسیب سلول‌های کبدی نیز وجود دارد و احتمال پیشرفت بیماری به سمت فیبروز بیشتر است.

با این وجود، شواهد علمی حاکی از آن است که بیماری کبد چرب مرتبط با اختلالات متابولیک (MASLD) با افزایش خطر بیماری‌های قلبی‌ عروقی ارتباط دارد. بنابراین، تشخیص کبد چرب می‌تواند فرصتی برای توجه بیشتر به سلامت قلب و کنترل عوامل خطر متابولیک، مانند وزن، قند خون، فشار خون و چربی خون باشد. با این حال، این ارتباط به این معنی نیست که کبد چرب به‌تنهایی و به‌طور قطعی باعث بیماری قلبی می‌شود. ارزیابی خطر و تصمیم‌گیری درباره بررسی‌های بیشتر یا راهکارهای درمانی باید متناسب با شرایط هر فرد انجام شود.

منابع تکمیلی: 

Shen D, Chen R, Ye S. Link between Metabolic Dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease and Cardiovascular Diseases. Research. 2026;9:1373. doi:10.34133/research.1373

مجله علمی-ترویجی سرای سلامت©۲۰۱۷

https://www.thelancet.com/journals/eclinm/article/PIIS2589-5370(23)00469-8/fulltext

استاد ناظر: دکتر شایان شاهی