دکتر محمدحسین مرادیبسیاری از افراد تغییرات وزن در کوتاهمدت را بهعنوان یکی از شاخصهای مهم سلامت در نظر میگیرند. معمولاً تصور میشود که کاهش وزن همیشه مفید و افزایش وزن همیشه مضر است؛ اما پژوهشهای جدید نشان میدهند که این نگاه سادهانگارانه ممکن است گمراهکننده باشد.
این مطالعه علمی به یک پرسش مهم پرداخته است: وقتی وزن بدن یا اندازه دور شکم در مدت کوتاهی (۱، ۳ یا ۵ سال) تغییر میکند، این تغییرات چه ارتباطی با خطر مرگ در سالهای بعد، بهویژه مرگ ناشی از بیماریهای قلبی عروقی، دارند؟
پاسخ به این سؤال برای عموم مردم اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بسیاری از ما در طول زندگی، به دلایل مختلفی مانند رژیم غذایی، استرس، بیماری یا تغییر سبک زندگی، دچار نوسان وزن میشویم.
این مطالعه چگونه انجام شد؟
این پژوهش با استفاده از دادههای طولی یک مرکز بزرگ سلامت در تایوان انجام شد. در این مطالعه، تغییرات وزن و اندازههای بدن در بازههای زمانی مختلف بررسی شد و:
- افراد ۱۸ سال و بالاتر که چندین بار در طول زمان معاینه شده بودند، بررسی شدند.
- پژوهشگران افرادی را که در ابتدای مطالعه بیماری قلبی یا سرطان داشتند، از مطالعه کنار گذاشتند.
- شاخصهای مختلف چاقی اندازهگیری شد، از جمله:
- وزن بدن
- شاخص توده بدنی (BMI)
- دور کمر
- نسبت دور کمر به قد
- تغییرات این شاخصها در بازههای ۱ ساله، ۳ ساله و ۵ ساله محاسبه شد.
- سپس شرکتکنندگان برای بیش از یک دهه پیگیری شدند تا موارد مرگ، شامل مرگ به هر علت و به طور خاص مرگ ناشی از بیماریهای قلبی عروقی، ثبت شود.
تغییرات وزن در کوتاهمدت و سایر اندازههای بدن، به سه گروه تقسیم شدند:
- کاهش بیش از ۵ درصد
- ثبات نسبی (بین منفی ۵ تا مثبت ۵ درصد)
- افزایش بیش از ۵ درصد
یافتههای اصلی مطالعه
۱. کاهش وزن در کوتاهمدت با افزایش خطر مرگ همراه بود
یکی از مهمترین یافتههای این مطالعه این بود که:
- افرادی که در مدت کوتاه (۱ تا ۵ سال) بیش از ۵ درصد وزن یا BMI خود را از دست داده بودند، در سالهای بعد با خطر مرگ بیشتری مواجه بودند.
- این افزایش خطر، بهویژه در مورد مرگ به هر علت مشاهده شد.
این نتیجه نشان میدهد که کاهش وزن سریع یا قابل توجه در کوتاهمدت لزوماً نشانه سلامت بهتر نیست و میتواند زنگ خطری برای وجود مشکلات زمینهای باشد.
۲. تغییرات دور کمر الگوی پیچیدهتری داشت
شاخصهای مربوط به چربی شکمی، مانند دور کمر، نتایج متفاوتتری نشان دادند:
- کاهش دور کمر در بازههای ۱ و ۳ ساله در برخی تحلیلها با افزایش خطر مرگ به هر علت همراه بود.
- در بازه ۳ ساله، هم کاهش قابل توجه و هم افزایش قابل توجه دور کمر میتوانست با خطر بالاتر مرگ همراه باشد.
این یافتهها نشان میدهد که تغییرات سریع اندازه شکم، چه به سمت افزایش و چه کاهش، نیاز به بررسی دقیقتری دارند.
۳. افزایش چربی شکمی خطر مرگ قلبی را بالا میبرد
در مورد مرگ ناشی از بیماریهای قلبی عروقی، پژوهشگران یک الگوی مشخص مشاهده کردند:
- افزایش بیش از ۵ درصد دور کمر یا نسبت دور کمر به قد در مدت ۳ سال، با افزایش واضح خطر مرگ قلبی همراه بود.
به زبان ساده، افزایش اندازه شکم در مدت کوتاه میتواند برای سلامت قلب نگرانکننده باشد.
۴. تناقض مهم: تغییرات وزن در کوتاهمدت، اما بهبود شاخصهای خطر قلبی
نکته جالب و مهم این مطالعه این بود که:
- کاهش وزن و کاهش دور کمر در کوتاهمدت، معمولاً با بهبود شاخصهای خطر قلبی، مانند کاهش امتیاز خطر قلبی فرامینگهام، همراه بود.
- اما همین کاهشها در برخی موارد با افزایش خطر مرگ در بلندمدت همراه شدند.
این تناقض نشان میدهد که بهبود برخی شاخصها در کوتاهمدت لزوماً به معنای بهبود سلامت در بلندمدت نیست.
چرا تغییرات وزن در کوتاهمدت، بهویژه کاهش وزن، ممکن است خطرناک باشد؟
نویسندگان مقاله چند توضیح احتمالی برای ارتباط کاهش وزن سریع با افزایش خطر مرگ مطرح میکنند:
۱. کاهش وزن ناخواسته
برخی افراد بدون اینکه قصد رژیم گرفتن داشته باشند، وزن کم میکنند. این موضوع میتواند نشانهای از بیماریهای پنهان یا ضعف عمومی بدن باشد.
۲. کاهش عضله بهجای چربی
عدد وزن یا BMI نمیتواند تفاوت بین کاهش چربی و کاهش توده عضلانی را نشان دهد. از دست دادن عضله، بهویژه در برخی شرایط، میتواند سلامت کلی بدن را تضعیف کند.
۳. سبک زندگی ناکافی
در برخی افراد، کاهش وزن با افزایش فعالیت بدنی یا بهبود تغذیه همراه نبوده است. این موضوع میتواند یکی از توضیحهای احتمالی برای مشاهده نتایج منفی باشد.
۴. نقش چاقی شکمی
برخی مطالعات نشان دادهاند که کاهش شدید دور کمر در بعضی شرایط ممکن است با وضعیتهای نامطلوب سلامتی همراه باشد؛ پدیدهای که گاهی با عنوان «پارادوکس چاقی شکمی» مطرح میشود.
پیامدهای مهم تغییرات وزن در کوتاهمدت برای سلامت عمومی
کاهش وزن همیشه نشانه سلامت نیست؛ تغییرات وزن در کوتاهمدت، به ویژه کاهش بیش از ۵ درصد وزن، باید به عنوان یک علامت هشدار در نظر گرفته شود، نه الزاماً یک موفقیت سلامتی.
دور کمر را جدی بگیرید؛ افزایش سریع اندازه شکم میتواند با افزایش خطر مرگ قلبی همراه باشد، حتی اگر وزن کلی تغییر زیادی نکند.
رویکرد فردمحور ضروری است؛ نویسندگان مقاله تأکید میکنند که توصیههای مربوط به وزن باید شخصیسازیشده باشد و بر اساس سن، وضعیت سلامت، علت کاهش یا افزایش وزن و سبک زندگی فرد تنظیم شود.
دکتر فرزاد مسعودکبیر
دکتر حدیث میرزائی گودرزی
حمیده عظیمی
نوید احمدی
فربد زاهدی تجریشی
الهه مفتاح
مهدی احمدی
اضافه کردن نظر