محمد متین مردانیبیماری قلبی زودرس در خانواده، به ویژه اگر پدر، مادر، خواهر یا برادر شما در سنین پایین دچار بیماری قلبی شده باشند، می‌تواند این سؤال را ایجاد کند که آیا خطر ابتلا به بیماری قلبی برای شما هم افزایش یافته است؟
بیماریهای قلبی عروقی فقط به عادات و سبک زندگی فرد مربوط نمی‌شوند، بلکه عوامل ژنتیکی و همچنین شرایط و عادت‌های مشترک خانوادگی می‌توانند در افزایش خطر بیماری نقش داشته باشند. به همین دلیل، آگاهی از سابقه بیماری قلبی در اعضای نزدیک خانواده، اطلاعات مهمی برای توجه به سلامت قلب فراهم می‌کند.
اما آیا می‌توان از بیماری قلبی زودرس یک عضو خانواده برای شناسایی سایر اعضای خانواده که ممکن است به بررسی و پیشگیری زودتر نیاز داشته باشند، استفاده کرد؟ یک مطالعه جدید تلاش کرده است به همین سؤال پاسخ دهد.
چرا سابقه بیماری قلبی زودرس در خانواده اهمیت دارد؟
وقتی از «سابقه خانوادگی» صحبت می‌کنیم، منظور به ویژه ابتلای بستگان درجه اول به بیماری قلبی است؛ یعنی پدر، مادر، خواهر، برادر و فرزندان.
وجود بیماری قلبی در این افراد می‌تواند ناشی از ترکیبی از زمینه ژنتیکی و عوامل مشترک خانوادگی مانند الگوی تغذیه، فعالیت بدنی، مصرف دخانیات و شرایط اجتماعی و محیطی باشد. بنابراین، سابقه خانوادگی به این معنا نیست که فرد حتماً به بیماری قلبی مبتلا خواهد شد، بلکه می‌تواند نشانه‌ای از افزایش خطر ابتلا باشد.
اهمیت سابقه خانوادگی زمانی بیشتر می‌شود که بیماری عروق کرونر در سنین پایین اتفاق افتاده باشد.
هدف از این مطالعه چه بود؟
پژوهشگران می‌خواستند بررسی کنند که آیا می‌توان با استفاده از یک روش خانواده محور، بستگان درجه اول افراد مبتلا به بیماری عروق کرونر زودرس را شناسایی کرد؛ به گونه‌ای که بستگانی که هنوز به بیماری قلبی شناخته شده‌ای مبتلا نشده‌اند یا تحت مراقبت‌های پیشگیرانه نیستند، برای انجام یک ارزیابی اولیه قلبی مراجعه کنند.
مطالعه بیماری قلبی زودرس چگونه انجام شد؟
این پژوهش، یک مطالعه مقدماتی برای بررسی امکان‌سنجی اجرای این روش بود. پژوهشگران طی یک سال، ۱۳۷ فرد مبتلا به بیماری عروق کرونر زودرس را بررسی کردند و درباره وضعیت قلبی و سابقه بررسی‌های قلبی بستگان درجه اول آن‌ها اطلاعات جمع‌آوری کردند.
در این مطالعه، بیماری عروق کرونر زودرس به طور مشخص و بر اساس معیارهای زیر تعریف شده بود:
- بروز بیماری در سن ۴۵ سالگی یا کمتر؛
- بروز بیماری تا ۵۵ سالگی در افرادی که عوامل خطـر معمـول (از جمله دیابت، فشار خون بالا، چربی خون بالا و مصرف سیگار) نداشتند؛
- بروز بیماری در افراد ۵۵ ساله یا کمتر که هنگام تشخیص، درگیری سه‌رگی عروق کرونر داشتند.
در مجموع، وضعیت ۶۲۶ نفر از بستگان درجه اول بررسی شد. سپس از بستگان سالمی که سابقه پیگیری قلبی نداشتند، خواسته شد برای انجام یک ارزیابی اولیه مراجعه کنند. این ارزیابی شامل بررسی پزشکی، اندازه‌گیری فشار خون، آزمایش قند خون و چربی خون ناشتا و نوار قلب بود.
نتایج مطالعه درباره بیماری قلبی زودرس در خانواده چه بود؟
نتایج نشان داد که بیماری قلبی در خانواده این بیماران نسبتاً شایع بود. از میان ۶۲۶ نفر از بستگان درجه اول، ۱۵۳ نفر (معادل ۲۴.۴ درصد) سابقه بیماری قلبی عروقی داشتند که شایع‌ترین آن‌ها بیماری عروق کرونر بود.
در میان ۳۵۲ خواهر، برادر و فرزند بالغ:
- ۴۸ نفر (۱۳.۷ درصد) از قبل به بیماری قلبی عروقی مبتلا بودند.
- ۶۸ نفر (۱۹.۳ درصد) نیز مراقبت یا درمان پیشگیرانه دریافت می‌کردند.
- ۲۲۶ نفر (۶۴.۲ درصد) هنوز وارد مسیر ارزیابی اولیه قلبی نشده بودند و بر اساس معیارهای مطالعه، واجد شرایط این ارزیابی بودند.
اما یک چالش مهم وجود داشت: از میان این ۲۲۶ نفر، طی یک سال تنها ۲۵ نفر (معادل ۱۱.۱ درصد) برای شروع بررسی قلبی با مرکز درمانی تماس گرفتند.
بنابراین، مطالعه یک فرصت مهم برای پیشگیری را نشان داد. در عین حال، یک مشکل را هم آشکار کرد. بسیاری از افراد ظاهراً سالم، حتی با وجود سابقه بیماری قلبی زودرس در خانواده، برای بررسی قلبی مراجعه نمی‌کنند.
این یافته‌ها برای ما چه معنایی دارد؟
داشتن سابقه بیماری قلبی زودرس در یکی از اعضای نزدیک خانواده، به معنای ابتلای قطعی شما نیست. با این حال، این سابقه می‌تواند اطلاعات مهمی در اختیار پزشک قرار دهد و نشان دهد که توجه به عوامل خطر بیماری قلبی در شما اهمیت بیشتری دارد.
اگر یکی از اعضای نزدیک خانواده در سنین پایین دچار بیماری قلبی عروقی، از جمله بیماری عروق کرونر، شده است، بهتر است هنگام مراجعه به پزشک حتماً این موضوع را مطرح کنید. پزشک می‌تواند با توجه به سن، سابقه خانوادگی و سایر شرایط فردی، درباره نیاز به بررسی عواملی مانند فشار خون، قند خون و چربی خون تصمیم بگیرد.
نکته مهم این است که نبود علائم لزوماً به معنی نبود عوامل خطر نیست. هدف از چنین بررسی‌هایی، شناسایی زودهنگام عوامل خطر و فراهم کردن فرصت‌های پیشگیری پیش از بروز بیماری است. این موضوع به معنای آن نیست که همه افراد دارای سابقه خانوادگی الزاماً به آزمایش یا برنامه غربالگری خاصی نیاز داشته باشند.
آیا می‌توان نتیجه مطالعه را به همه افراد تعمیم داد؟
پاسخ به این سؤال نیازمند احتیاط است. این پژوهش یک مطالعه مقدماتی و تک مرکزی بود. اطلاعات مربوط به سابقه بیماری بستگان نیز عمدتاً بر اساس گزارش بیمار اصلی خانواده جمع‌آوری شد؛ بنابراین، ممکن است برخی اطلاعات ناقص یا نادرست باشند.
همچنین، معیارهایی که پژوهشگران برای واجد شرایط بودن افراد برای بررسی قلبی در نظر گرفتند، تنها یکی از روش‌های ممکن برای شناسایی افرادی بود که ممکن است به بررسی و پیشگیری زودتر نیاز داشته باشند.
مهم‌تر از همه، این مطالعه نشان نداد که اجرای چنین برنامه‌ای در نهایت باعث کاهش سکته قلبی یا مرگ‌ومیر می‌شود؛ بلکه هدف آن بررسی امکان‌پذیری یک روش خانواده محور و میزان مشارکت افراد در آن بود.
جمع‌بندی
سابقه بیماری قلبی زودرس، به ویژه در بستگان درجه اول، می‌تواند سرنخ مهمی برای توجه بیشتر به سلامت قلب باشد. این مطالعه نشان داد که در خانواده افراد مبتلا به بیماری عروق کرونر زودرس، تعداد قابل‌توجهی از بستگان سابقه بیماری قلبی داشتند. همچنین، بسیاری از بستگان واجد شرایط، هنوز وارد مسیر ارزیابی و پیشگیری نشده بودند.
بنابراین، اگر بیماری قلبی زودرس در خانواده شما وجود دارد، بهتر است این سابقه را نادیده نگیرید و هنگام مراجعه به پزشک آن را مطرح کنید. شناسایی زودتر عوامل خطر می‌تواند فرصت بیشتری برای پیشگیری فراهم کند. با این حال، تصمیم درباره نوع و زمان بررسی‌های پزشکی باید بر اساس شرایط هر فرد و نظر پزشک گرفته شود.
مجله علمی-ترویجی سرای سلامت©۲۰۱۷
https://academic.oup.com/eurjpc/article/33/3/424/8015358
استاد ناظر: دکتر سپیده طیبی
عالیه میرزایی
فاطمه صیقلی
دکتر محمدحسین مرادی
دکتر فرزاد مسعودکبیر
دکتر حدیث میرزائی گودرزی
نوید احمدی
فربد زاهدی تجریشی
الهه مفتاح
اضافه کردن نظر