دکتر محمد محمدیاختلال سطح کلسترول خون (بالا بودن کلسترول بد LDL یا پایین بودن کلسترول خوب HDL یا هر دو) یکی از عوامل اصلی گرفتگی رگهای بدن است. این گرفتگی رگها میتواند به صورت سکته قلبی، سکته مغزی یا انسداد رگهای پا بروز کند. بدن به مقدار کمی کلسترول نیاز دارد، اما افزایش آن میتواند باعث بروز این عوارض شود. بنابراین، بهتر است آزمایش خون بهصورت دورهای برای بررسی سطح چربیهای خون، از جمله انواع کلسترول، انجام شود. در افرادی که نیاز به درمان دارویی دارند، داروهای کنترل کلسترول میتوانند به کنترل سطح کلسترول خون و کاهش خطر عوارض کمک کنند.
با توجه به سبک زندگی بیشتر افراد در عصر کنونی، از جمله رژیم غذایی ناسالم، فعالیت بدنی اندک، مصرف یا قرار گرفتن در معرض دود دخانیات، آلودگی هوا و استرس زیاد، اختلال در سطح کلسترول خون شیوع بالایی پیدا کرده است. البته عوامل ژنتیکی نیز در بروز اختلال در سطح کلسترول خون نقش بسیار مهمی دارند. در موارد خفیف، بهترین راه کنترل کلسترول، اصلاح سبک زندگی است. برای مثال، حذف یا کاهش مصرف غذاهای فستفود تأثیر خوبی بر کاهش کلسترول بد (LDL) دارد و حذف دخانیات نیز به افزایش کلسترول خوب (HDL) کمک میکند.
اما در بسیاری از افراد، مانند مبتلایان به اختلال متوسط یا شدید، افرادی که زمینه ژنتیکی قوی دارند یا افراد مبتلا به دیابت، علاوه بر اصلاح سبک زندگی، مصرف داروهای کنترل کلسترول مانند آتورواستاتین یا رزوواستاتین ضروری است.
از سوی دیگر، تجمع کلسترول در رگهای قلب و مغز منتظر اصلاح سبک زندگی فرد نمیماند و سیر مخرب خود را طی میکند. به همین دلیل، امروزه بسیاری از افراد برای کنترل کلسترول خون، نیازمند مصرف منظم داروهای کنترل کلسترول هستند. با این حال، درباره کلسترول و مصرف این داروها، باورهای نادرست بسیاری وجود دارد.
کلسترول کلاً ماده مضری است
برخلاف تصور عموم، کلسترول مادهای چرب و مومیشکل است که برای ساخت غشای سلولها و حفظ انعطافپذیری آنها، ساخت برخی هورمونها و ویتامینها، تولید اسیدهای صفراوی (برای هضم و جذب غذا) و حفظ عملکرد مغز و سیستم عصبی ضروری است. کبد، مهمترین عضو تولیدکننده کلسترول در بدن است.
با رعایت رژیم غذایی، کلسترول خون را کنترل میکنم و نیازی به دارو ندارم
کلسترول بالا در خون صرفاً ناشی از تغذیه نامناسب نیست. بدن انسان حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد کلسترول مورد نیاز خود را تولید میکند. برخی افراد به صورت ژنتیکی مقدار بیشتری کلسترول تولید میکنند. به طور مثال، در مطالعهای در سال ۲۰۲۳ میلادی که به مقایسه سطح کلسترول خون در کشورهای مختلف پرداخته است، در کشور اتریش حدود یک نفر از هر ۳۰۰ نفر به بیماری «هایپرکلسترولمی خانوادگی» مبتلا است.
بر اساس مطالعهای در ایران، بسیاری از افراد مبتلا به این اختلال ژنتیکی، اصلاً از بیماری خود اطلاع ندارند. این اختلال ارثی باعث افزایش قابلتوجه کلسترول بد (LDL) میشود. بنابراین، اگر پزشک برای درمان یا پیشگیری از بیماریهای قلبی-عروقی، داروهای کنترل کلسترول را برای شما تجویز کرده است، حتماً آن را مصرف کنید؛ چرا که رعایت رژیم غذایی سالم، جایگزین دارو نیست و تنها میتواند از نیاز به افزایش دوز دارو پیشگیری کند.
چند ماه داروی کنترل کلسترول را مصرف کردم و سطح کلسترول طبیعی شد؛ دارو را رها کردم
طبیعی شدن سطح کلسترول، نشاندهنده اثربخشی دارو و موفقیت در درمان است، نه دلیلی برای قطع آن. سطح مطلوب کلسترول برای افراد مختلف، متفاوت است. با توجه به شرایط زمینهای و ریسکفاکتورهای فردی، بسیاری از افراد برای درمان و پیشگیری از سکته قلبی و سکته مغزی، نیازمند مصرف طولانیمدت یا مادامالعمر داروهای کنترل کلسترول هستند.
بدون مشورت با پزشک خود، دارو را قطع نکنید؛ چراکه با این کار، خود را از اثرات مفید آن محروم میکنید.
سطح کلسترول من در محدوده نرمال است، ولی پزشک معالج سختگیری زیادی دارد و دارو تجویز کرده است
اعدادی که در برگه آزمایش شما بهعنوان محدوده نرمال (طبیعی) سطح کلسترول خون (کلسترول کل، کلسترول خوب یا HDL، کلسترول بد یا LDL) گزارش میشوند، مربوط به افرادی کاملاً سالم و بدون عوامل خطر قلبی-عروقی هستند. این اعداد طی سالهای اخیر بر اساس منابع علمی، گاهی تغییر کردهاند؛ اما برخی آزمایشگاهها همچنان اعداد قبلی و بالاتر را بهعنوان محدوده نرمال در برگه آزمایش ثبت میکنند.
از سوی دیگر، در افراد مبتلا به دیابت، افراد دارای سابقه خانوادگی بیماری قلبی-عروقی زودرس یا افرادی با عوامل خطر متعدد (مانند اضافهوزن، کمتحرکی، مصرف سیگار یا قلیان و قرار گرفتن در معرض آلودگی هوا)، سطح مطلوب کلسترول باید پایینتر از اعداد معمول باشد.
به بیان دیگر، عدد مطلوب کلسترول برای افراد مختلف متفاوت است و باید توسط پزشک تعیین شود.
نمیخواهم به دارو وابسته و معتاد شوم
داروهای کنترل کلسترول (مانند استاتینها) هیچگونه وابستگی و اعتیادی به دنبال ندارند. نیاز بدن به این داروها، تنها بهدلیل اثرات محافظتی آنها بر سیستم قلبیعروقی است و نباید با مفهوم اعتیاد اشتباه گرفته شود.
داروهای کنترل کلسترول باعث سرطان، دیابت، اختلال حافظه و زوال عقل میشوند
شواهد علمی معتبر درباره ایجاد سرطان، اختلال حافظه یا زوال عقل در اثر مصرف این داروها وجود ندارد. برعکس، برخی مطالعات علمی، اثر محافظتی این داروها را در پیشگیری از برخی سرطانها نشان دادهاند.
همچنین با توجه به اثر محافظتی این داروها بر عروق مغزی و نقش آنها در پیشگیری از سکته مغزی، احتمالاً برای پیشگیری از برخی انواع اختلال حافظه نیز مفید باشند. سکتههای مغزی کوچک و بدون علامت میتوانند باعث اختلال حافظه شوند. بنابراین، این داروها میتوانند در پیشگیری از این نوع اختلال نیز نقش داشته باشند.
در مورد دیابت، اگرچه مصرف این داروها ممکن است در افراد مستعد، سطح قند خون را اندکی افزایش دهد، اما منافع محافظتی آنها برای قلب و عروق بسیار فراتر از این خطر احتمالی است. با این حال، رعایت وزن ایدهآل و ورزش منظم، بهترین راهکار برای مدیریت این خطر احتمالی است.
داروهای کنترل کلسترول باعث آسیب به کبد، کلیه و عضلات میشوند
این داروها برای کمک به کنترل کبد چرب مؤثر هستند. اما درصد اندکی از افراد ممکن است به دنبال مصرف دارو، دچار افزایش آنزیمهای کبدی شوند. همچنین درصد اندکی ممکن است دچار درد عضلانی یا اثر منفی بر عملکرد کلیه شوند.
با اینکه شیوع همه این عوارض در مطالعات جدید اندک گزارش شده است، پزشک معالج معمولاً آزمایشهای بررسی عملکرد کلیه و کبد را دو تا سه ماه پس از تجویز و مصرف دارو درخواست میکند. اگر سابقه نارسایی کلیوی دارید، حتماً پزشک خود را از این موضوع مطلع سازید.
گریپفروت نباید بخورم
مصرف اندک گریپفروت تأثیری در افزایش اثربخشی داروهای کنترل کلسترول ندارد. اما اگر روزانه چند لیوان آب گریپفروت مصرف میکنید، با پزشک خود مشورت نمایید. پزشک معمولاً نوع دارو را تغییر میدهد یا دوز فعلی را تعدیل میکند.
البته مصرف فراوان گریپفروت بر عملکرد بسیاری دیگر از داروها نیز اثرگذار است. در صورت مصرف مداوم و زیاد آن، با پزشک معالج خود در این زمینه مشورت کنید.
دکتر محمدحسین مرادی
دکتر دانش سلطانی
محمدمهدی ظهوری
عاطفه احمدی
حمیده عظیمی
نگین رحیمی
هومینا صفار
دکتر فاطمه گرگانی
زهرا صنعتیان
الهه مفتاح
اضافه کردن نظر