دکتر محمدحسین مرادیمیان وعده و سلامت قلب ارتباط نزدیکی با کیفیت تغذیه و سلامت متابولیک دارند. میان وعده خوردن بخشی رایج از الگوی غذایی بسیاری از افراد است و میتواند سهم قابلتوجهی از کالری روزانه را تشکیل دهد. با این حال، میان وعدهها اغلب به عنوان عامل اضافهوزن یا انتخابی ناسالم شناخته میشوند. واقعیت این است که «میان وعده» یک مفهوم واحد نیست؛ برخی میان وعدهها مغذیاند و برخی دیگر کیفیت تغذیه را کاهش میدهند.
مطالعهای علمی با نام ZOE PREDICT به این پرسش پرداخته است که تعداد میان وعدهها، کیفیت آنها و زمان مصرفشان چه ارتباطی با شاخصهای سلامت متابولیک، مانند چربی خون و پاسخ قند خون، دارند؛ شاخصهایی که به طور مستقیم با خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ و بیماریهای قلبی عروقی مرتبط هستند.
این مطالعه چگونه انجام شد؟
این پژوهش بر دادههای واقعی زندگی روزمره تکیه داشت. در این مطالعه، ۸۵۴ فرد سالم ۱۸ تا ۶۵ ساله شرکت کردند. شرکتکنندگان طی چند روز، تمام خوراکیها و نوشیدنیهای مصرفی خود را به همراه زمان مصرف ثبت کردند. در این مطالعه:
- میان وعده به خوراکی یا نوشیدنیای گفته شد که بین وعدههای اصلی مصرف میشود.
- شاخصهای مختلف سلامت متابولیک، از جمله تریگلیسرید، قند خون، انسولین و شاخصی از مقاومت به انسولین، اندازهگیری شدند.
- علاوه بر تعداد میان وعدهها، کیفیت میان وعده و زمان مصرف آن نیز بررسی شد.
یافتههای اصلی مطالعه
۱- میان وعده خوردن بسیار شایع است
تقریباً ۹۵ درصد افراد حداقل روزی یک میان وعده مصرف میکردند. به طور متوسط، افراد ۲ تا ۳ میان وعده در روز داشتند و نزدیک به یک چهارم کالری روزانه آنها از میان وعدهها تأمین میشد.
۲- تعداد میان وعدهها به تنهایی با بدتر شدن سلامت متابولیک مرتبط نبود
یکی از مهمترین نتایج این مطالعه نشان داد که:
- تعداد میان وعدهها
- حتی کالری دریافتی از میان وعدهها
به تنهایی با بدتر شدن شاخصهای سلامت متابولیک ارتباط نداشتند. به بیان ساده، خودِ میان وعده خوردن لزوماً ناسالم نیست.
۳- کیفیت میان وعده از تعداد آن مهمتر است
پژوهشگران شاخصی به نام شاخص کیفیت میان وعده تعریف کردند که نشان میدهد میان وعدهها تا چه اندازه سالم یا ناسالم هستند.
نتایج نشان داد کیفیت پایینتر میان وعدهها با موارد زیر همراه است:
- تریگلیسرید بالاتر (در حالت ناشتا و بعد از غذا)
- انسولین ناشتا بالاتر
- مقاومت به انسولین بیشتر
- احساس گرسنگی بیشتر
همچنین مشاهده شد افرادی که دفعات بیشتری میان وعده مصرف میکردند، به طور متوسط کیفیت میان وعده پایینتری داشتند. این یافته نشان میدهد که افزایش تعداد میان وعدهها ممکن است، در عمل، با انتخابهای غذایی ضعیفتر همراه باشد.
تأثیر میان وعدهها بر سیستمهای بدن و سلامت قلب
ارتباط میان وعده و سلامت قلب تنها به تعداد میان وعدهها محدود نمیشود؛ بلکه کیفیت میان وعدهها نیز میتواند بر شاخصهای مختلف سلامت متابولیک و عملکرد سیستمهای بدن تأثیر بگذارد.
الف) چربیهای خون (تریگلیسرید)
تریگلیسرید نوعی چربی خون است که ارتباط نزدیکی با خطر بیماریهای قلبی عروقی دارد. در این مطالعه، میان وعدههای کمکیفیت با موارد زیر همراه بودند:
- تریگلیسرید بالاتر در حالت ناشتا
- افزایش بیشتر تریگلیسرید بعد از غذا
از آنجا که بیشتر ساعات روز در وضعیت «پس از غذا» قرار داریم، این یافته از نظر سلامت قلب اهمیت زیادی دارد.
ب) قند خون و انسولین
میان وعدههای با کیفیت پایینتر با موارد زیر مرتبط بودند:
- انسولین بالاتر
- مقاومت بیشتر بدن به انسولین
مقاومت به انسولین یکی از مسیرهای اصلی است که میتواند به دیابت نوع ۲ و در نهایت افزایش خطر بیماریهای قلبی عروقی منجر شود.
ج) اشتها و گرسنگی
افرادی که میان وعدههای کمکیفیتتری مصرف میکردند، گرسنگی بیشتری گزارش کردند. این موضوع میتواند چرخهای از خوردنهای مکرر و انتخابهای غذایی ناسالمتر ایجاد کند.
زمان مصرف میان وعده و تأثیر آن بر سلامت قلب
در بررسی ارتباط میان وعده و سلامت قلب، زمان مصرف میان وعدهها نیز اهمیت دارد. این مطالعه بررسی کرد که میان وعدهها در چه ساعتی از روز مصرف میشوند. یکی از یافتههای مهم این مطالعه این بود که افرادی که بعد از ساعت ۹ شب میان وعده مصرف میکردند، در مقایسه با دیگران:
- HbA1c بالاتری داشتند (شاخصی که میانگین قند خون بلندمدت را نشان میدهد)
- پاسخ قند خون و تریگلیسرید بعد از غذا در آنها نامطلوبتر بود
این ارتباط حتی پس از انجام بررسیهای آماری دقیق نیز باقی ماند و نشان میدهد که میان وعده آخر شب میتواند از نظر متابولیک نامناسبتر باشد.
این یافتهها برای چه کسانی مهمتر است؟
ارتباط میان وعده و سلامت قلب برای همه افراد یکسان نیست و این یافتهها میتواند برای برخی گروهها اهمیت بیشتری داشته باشد. هرچند شرکتکنندگان این مطالعه عمدتاً سالم بودند، اما نتایج برای گروههای زیر اهمیت ویژهای دارد:
- افرادی که میان وعدههای فراوری شده و کمکیفیت مصرف میکنند.
- کسانی که عادت به مصرف میان وعده در ساعات پایانی شب دارند.
- افرادی که نگران دیابت، چربی خون بالا یا سلامت قلب هستند.
همچنین مطالعه نشان داد کیفیت میان وعدهها همیشه با کیفیت وعدههای اصلی یکسان نیست؛ یعنی ممکن است فرد وعدههای اصلی نسبتاً سالمی داشته باشد، اما میان وعدههای نامناسبی انتخاب کند.
پیامدهای مهم برای سلامت عمومی
این مطالعه نشان میدهد که:
- محدود کردن تعداد میان وعدهها، به تنهایی، راهحل اصلی نیست.
- میان وعدههایی که کیفیت پایینتری داشتند، با شاخصهای نامطلوب متابولیک همراه بودند؛ بنابراین انتخاب آگاهانه میان وعده اهمیت دارد.
- مصرف میان وعده پس از ساعت ۹ شب با شاخصهای نامطلوبتر قند و چربی خون همراه بود و میتواند هدفی مهم برای اصلاح سبک زندگی باشد.
در مجموع، به جای حذف کامل میان وعده، بهتر است روی بهبود کیفیت میان وعدهها و پرهیز از مصرف میان وعده در ساعات پایانی شب تمرکز شود. توجه به ارتباط میان وعده و سلامت قلب نشان میدهد که انتخاب آگاهانه نوع و زمان مصرف میان وعدهها میتواند به حفظ سلامت متابولیک و قلبی عروقی کمک کند.
مجله علمی-ترویجی سرای سلامت©۲۰۱۷
https://link.springer.com/article/10.1007/s00394-023-03241-6
نوید احمدی
فربد زاهدی تجریشی
احمدرضا واشقانی فراهانی
دکتر بهزاد خلفی
دکتر ابوالحسنی
محمدمهدی بخشائی
اضافه کردن نظر