دکتر محمدحسین مرادینوشیدنیهای انرژیزا یا همان Energy Drinks، این روزها به یکی از پرمصرفترین نوشیدنیهای دنیا تبدیل شدهاند، به ویژه در میان نوجوانان، جوانان، ورزشکاران و کسانی که به دنبال «افزایش انرژی»، «تمرکز بیشتر» یا «افزایش عملکرد» هستند. این نوشیدنیها معمولاً ترکیبی از کافئین بالا، شکر زیاد، و مواد محرک مانند گوارانا، تورین، الکارنیتین و ویتامینهای گروه B و … هستند.
بر اساس مطالعه Constantino و همکاران، کافئین موجود در نوشیدنیهای انرژیزا میتواند بین ۵۰ تا ۵۰۵ میلیگرم در هر بطری باشد؛ مقداری که در بسیاری از برندها از یک فنجان قهوه هم بیشتر است.
اما پشت ظاهر جذاب و تبلیغات پر زرقوبرق، شواهد علمی نشان میدهند که مصرف این نوشیدنیها میتواند به سیستمهای مختلف بدن آسیب برساند و حتی منجر به بستری، نارسایی ارگانها و موارد بسیار جدیتر شود.
مصرف نوشیدنیهای انرژیزا در حال افزایش است
مطالعه مورد بررسی نشان میدهد که مصرف این نوشیدنیها در سالهای اخیر، به ویژه در بین نوجوانان و جوانان، رشد چشمگیری داشته است. بسیاری از افراد این نوشیدنیها را انتخاب میکنند تا:
- برای امتحان یا کار شبزندهداری کنند
- عملکرد ورزشی خود را افزایش دهند
- تمرکز بیشتری داشته باشند
- احساس انرژی فوری پیدا کنند
این افزایش مصرف در حالی اتفاق میافتد که آگاهی عمومی نسبت به خطرات واقعی نوشیدنیهای انرژیزا هنوز بسیار پایین است.
نوشیدنیهای انرژیزا چگونه بر بدن اثر میگذارند؟
ترکیب مواد محرک موجود در این نوشیدنیها باعث اثرگذاری آنها بر چندین سیستم حیاتی بدن میشود. مقاله به طور خاص نشان میدهد که اثرات مخرب نوشیدنیهای انرژیزا میتواند چندین سیستم بدن را تحت تأثیر قرار دهد.
-
اثرات قلبی عروقی (خطرناکترین بخش)
بیشترین عوارض ثبت شده مربوط به سیستم قلب و عروق است. نوشیدنیهای انرژیزا باعث افزایش ناگهانی محرکهای سیستم ستیز و گریز بدن، افزایش ضربان قلب و تغییرات الکتریکی قلب میشوند. طبق مقاله، موارد زیر در اثر مصرف این نوشیدنیها گزارش شدهاند:
- آریتمیهای خطرناک (اختلال ضربان قلب)
- انقباض و اسپاسم عروق کرونر
- سکته قلبی حتی در جوانان به ظاهر سالم
- سنکوپ (غش)
- دایسکشن آئورت
- کاردیومیوپاتی
- ایست قلبی
در مجموع ۹ مورد ایست قلبی گزارش شده که ۳ مورد آن منجر به مرگ شده است. این دادهها اهمیت آگاهیرسانی درباره خطرات مصرف این نوشیدنیها را دوچندان میکند.
-
اثرات عصبی و روانپزشکی
مقاله نشان میدهد که این نوشیدنیها میتوانند روی مغز و سیستم عصبی اثرات جدی داشته باشند، از جمله:
- تشنج
- برافروختگی و رفتار غیرطبیعی
- روانپریشی
- اضطراب و بیقراری
- اختلال خواب
- تغییرات رفتاری
گزارشهایی از تشنج پس از مصرف زیاد نوشیدنیهای انرژیزا وجود دارد. ترکیب محرکهای متعدد داخل این نوشیدنیها باعث تحریک بیش از حد مسیرهای عصبی میشود.
-
اثرات گوارشی و کبدی
- تهوع، استفراغ، کمآبی
- درد شکمی
- التهاب شدید کبد
برخی مواد داخل نوشیدنیهای انرژیزا، مانند دوزهای بالای ویتامینها یا ترکیبات گیاهی، میتوانند برای کبد سمی باشند. مقاله چندین مورد آسیب کبدی مرتبط با مصرف این نوشیدنیها را گزارش میکند.
-
آسیب کلیوی
آسیب کلیوی حاد (AKI) یکی از عوارض قابل توجه مصرف نوشیدنیهای انرژیزا است. دلایل شامل:
- کمآبی شدید
- تخریب عضلات (رابدومیولیز)
- اثرات مستقیم مواد محرک بر کلیهها
مدلهای حیوانی نیز آسیب بافتی، استرس اکسیداتیو، و کاهش قدرت آنتیاکسیدانی را نشان دادهاند.
-
اثرات عضلانی: رابدومیولیز
رابدومیولیز یک وضعیت جدی است که در آن عضلات دچار تخریب شدید میشوند و میتواند به نارسایی کلیه منجر شود. موارد رابدومیولیز در مصرفکنندگان نوشیدنیهای انرژیزا، به ویژه هنگام ورزش شدید یا همراهی با الکل، گزارش شدهاند.
-
اثرات پوستی و ایمنی
گرچه کمتر گزارش شدهاند، اما مواردی از:
- التهاب پوستی
- اختلالات ایمنی
نیز در مقاله وجود دارد. این موارد نشان میدهد که ترکیبات موجود در نوشیدنیهای انرژیزا میتوانند سیستم ایمنی را نیز تحت تأثیر قرار دهند.
-
اثرات خونی و سلولی
مطالعات حیوانی نشان دادهاند که مصرف طولانی مدت نوشیدنیهای انرژیزا:
- سبب افزایش چسبندگی و ویسکوزیته غشای گلبولهای قرمز
- کاهش انعطافپذیری آنها
میشوند. این تغییرات میتوانند در عملکرد گردش خون و اکسیژنرسانی اختلال ایجاد کنند.
در بررسیهای مطالعات حیوانی نیز، مقالات حاکی از مشاهده آسیبهای مشابه با انسان بودند:
- آسیب کبدی، کلیوی و مغزی
- استرس اکسیداتیو
- تغییرات رفتاری (اضطراب، فعالیت بیش از حد)
- تغییرات ساختاری سلولی
آیا نوشیدنیهای انرژیزا واقعاً خطرناک هستند؟
در مجموع، نوشیدنیهای انرژیزا میتوانند:
- سبب اختلال در ضربان قلب شوند
- باعث سکته قلبی شوند
- حملات تشنجی ایجاد کنند
- به کبد و کلیه آسیب بزنند
- تحریک عصبی و اختلالات روانپزشکی ایجاد کنند
- منجر به آسیب چندسیستمی و حتی مرگ شوند
عمده مصرفکنندگان نوشیدنیهای انرژیزا نوجوانان و جوانانی هستند که تصور میکنند این نوشیدنیها «بیخطر» هستند و صرفاً مانند نوشابه یا قهوه عمل میکنند. در حالی که این مقاله تأکید میکند که ترکیب چندین محرک با دوزهای بالا در این نوشیدنیها، ریسکها را نسبت به مصرف کافئین به تنهایی افزایش میدهد و لازم است که قوانین سختگیرانهتری برای نظارت، برچسبگذاری و محدودیت مصرف اعمال شود.
دکتر فرزاد مسعودکبیر
حمیده عظیمی
نوید احمدی
فربد زاهدی تجریشی
مهدی احمدی
دکتر اشرف
احمدرضا واشقانی فراهانی
اضافه کردن نظر